Takvimler Mayıs’ın ilk haftasını ve özellikle de altısını gösterdiğinde, Anadolu’nun kalbinde ve Türk dünyasının uçsuz buçaksız coğrafyasında sadece bir mevsim değişmez; adeta zamanın ruhu tazelenir. Şehirlerin gri betonları arasına sıkışmış olsak da, bir yanımız hala o kadim fısıltıyı duyar: Hızır ile İlyas’ın buluşma vaktidir bu.

İki Soluğun Kavuştuğu Yer
Hıdırellez, kökenleri itibarıyla insanlık tarihinin en katmanlı rituellerinden biridir. Bir yanıyla Mezopotamya’nın bereketli topraklarından, diğer yanıyla Orta Asya’nın bozkır kültüründen süzülüp gelen bu bayram, İslamiyet öncesi ve sonrası motiflerin muazzam bir terkibidir.
Karada darda kalanların yoldaşı Hızır ile denizlerin koruyucusu İlyas’ın bir gül ağacının dibinde kucaklaştığına inanılır. Bu buluşma, aslında zıtlıkların uyumudur; suyun karayla, göğün yerle, insanın doğayla barışmasıdır.

Ruhun Bahar Temizliği

Peki, modern insanın rasyonel dünyasında Hıdırellez neden hala bu kadar canlı? Çünkü bu ritüel, her şeyden önce bir umut disiplinidir.

Arınma: Ateşin üzerinden atlamak, sadece bir eğlence değil; geçmişin yüklerinden, hastalıklardan ve kederden sıyrılma arzusudur.

Niyet: Gül dalına asılan kağıtlar, toprağa çizilen evler ve arabalar, insanın evrene fısıldadığı en saf dileklerdir.

Hıdırellez, insan ruhuna şunu söyler: "Kış ne kadar sert geçerse geçsin, çiçek açacak bir dal daima bulunur." Bu, kolektif bir terapi biçimidir; toplumsal hafızanın "yeniden başlama" yeteneğidir.

Anadolu’nun Ortak Çatısı
Anadolu ve Türk dünyası için Hıdırellez, bir bayramdan çok daha fazlasıdır; o, kültürel bir tutkaldır. Balkanlar’dan Doğu Türkistan’a kadar uzanan bu geniş hat üzerinde, farklı lehçelerde aynı dualar edilir. Kimi yerde "Ruz-ı Hızır" denir, kimi yerde bahar bayramı; ama hepsinde ortak olan tek şey bolluk ve kardeşlik arzusudur.

Bu özel gün, toprağın uyandığı, "Hanlar Hanı"ndan en sade köylüye kadar herkesin sofrasını dışarıya, doğaya taşıdığı bir eşitlenme anıdır. Türk dünyasının bu köklü mirası, doğaya hükmetmek yerine onunla hemhal olmayı öğütleyen derin bir ekolojik bilinci de içinde barındırır.

> Hıdırellez zamanı bir gül ağacının dibine niyetlerinizi bırakırken ya da sembolik de olsa bir ateşin üzerinden atlarken hatırlayın: Siz sadece bir geleneği yaşatmıyorsunuz; binlerce yıllık bir zincirin, umuda inanan son halkası oluyorsunuz.

Hıdırellez’iniz kutlu, bolluğunuz daim, Hızır yoldaşınız olsun.

Türkolog Prof. Dr. Zülfikar BAYRAKTAR