Zil Çaldı: Çocuklarımıza Hangi Hayatı Bırakıyoruz?

Bugün milyonlarca çocuk, sırtında çantasıyla okulun yolunu tuttu. Kimi heyecanla, kimi biraz çekinerek, kimi annesinin elini bırakmak istemeyerek geçti okul kapısından. Kimi ilk kez bir sınıfa oturdu, kimi uzun bir tatilin ardından arkadaşlarına kavuşmanın sevincini yaşadı. O küçücük ellerde kocaman hayaller, o küçük yüzlerde birbirine karışmış heyecan ve merak vardı. Bir zil çaldı ve çocuklar için yeni bir eğitim yılı başladı. Fakat belki de bugün, biz yetişkinlerin de durup kendimize bir soru sormamız gerekiyor: Çocuklarımıza nasıl bir hayat bırakıyoruz?

Okulun ilk günü, bir çocuk için yalnızca derslerin başladığı gün değildir. Yeni bir öğretmen, yeni arkadaşlar, yeni kitaplar ve keşfedilecek kocaman bir dünya demektir. İçinde merak vardır, heyecan vardır, biraz çekingenlik ve belki biraz korku… Özellikle ilk kez okula başlayan bir çocuğun gözlerindeki o karışık duygular, büyümenin en güzel hâllerinden biridir. Çünkü çocuk bugün, ailesinin güvenli dünyasından çıkıp kendi dünyasını kurmaya doğru küçük ama önemli bir adım atar.

Bu yüzden okul kapısındaki vedalar, yetişkinler için de kolay değildir. Bir anne çocuğunun elini bırakırken, bir baba son kez arkasından bakarken yalnızca onu sınıfa uğurlamaz; onun biraz daha büyüdüğünü de kabul eder. İçlerinde aynı anda hem büyük bir gurur hem de sessiz bir endişe vardır. “Acaba mutlu olacak mı, arkadaş edinebilecek mi, öğretmenini sevecek mi, zorlandığında kendisini ifade edebilecek mi?” soruları zihinden geçerken, zamanın ne kadar hızlı aktığı bir kez daha anlaşılır.

Fakat bugün anne babaların kendilerine hatırlatması gereken önemli bir şey var: Çocuklarımızın elinden tutmak kadar, gerektiğinde ellerini bırakmayı da öğrenmeliyiz. Onların yerine konuşmak, her sorunlarını biz çözmek, her düştüklerinde hemen koşup kaldırmak yerine bazen kendi yollarını bulmalarına izin vermeliyiz. Çünkü okul yalnızca bilgi öğrenilen bir yer değil; çocukların kendi ayakları üzerinde durmayı öğrendikleri ilk büyük hayattır.

Bu nedenle çocuklarımız eve geldiğinde ilk sorumuz her zaman “Kaç aldın?” olmasın. “Bugün seni ne mutlu etti?”, “Yeni bir arkadaş edindin mi?”, “Seni üzen bir şey oldu mu?”, “Bugün ne öğrendin?” diye de soralım. Çünkü çocukların okulda yaşadığı her şey bir nota dönüşmez. Bazen bir çocuğun en büyük başarısı, tahtaya çıkıp korkmasına rağmen konuşabilmesidir. Bazen bir arkadaşına yardım etmesidir. Bazen de anlamadığı bir konuyu çekinmeden sorabilmesidir.

Çocuklarımızı birbirleriyle kıyaslamaktan da vazgeçelim. “Bak, arkadaşın senden daha yüksek almış” cümlesi yetişkinler için basit görünebilir; ama bir çocuğun içinde yıllarca taşıyacağı bir yetersizlik duygusuna dönüşebilir. Her çocuğun öğrenme hızı, yeteneği ve hayata bakışı farklıdır. Bizim görevimiz onların birbirini geçmesini sağlamak değil, dünkü hâllerinden daha güçlü ve daha özgüvenli olmalarına eşlik etmektir.

Bugün sınıflara giren öğretmenlerin de büyük bir sorumluluğu var. Çünkü her çocuğun okul kapısından içeri taşıdığı bir hikâyesi bulunuyor. Kimi kendisine güveniyor, kimi daha ilk günden “Ben yapamam” diye düşünüyor. Kiminin evinde büyük bir destek var, kimi ise içinde kimsenin bilmediği bir yük taşıyor. Bir öğretmenin kuracağı sıcak bir cümle, bir öğrencinin bütün yılını; hatta bazen bütün hayatını değiştirebilir.

Eğitim yalnızca akademik başarıdan ibaret değil. Çocuklara matematik öğretirken paylaşmayı, bir şeyler anlatırken dinlemeyi, yarışırken kaybetmeyi ve yeniden denemeyi de öğretmeliyiz. Çünkü hayatın en önemli sınavlarında karşımıza çıkacak soruların çoğunun cevabı bir ders kitabında yazmayacak.

Bir de aynı zil sesiyle okula başlayan çocukların aynı imkânlara sahip olmadığını unutmamalıyız. Kiminin çantası yeni, kitapları eksiksiz ve ihtiyaçları karşılanmış olabilir. Kimi çocuk ise geçen yıldan kalan çantasıyla, eksik ihtiyaçlarıyla ve belki de kimseye anlatamadığı kaygılarıyla sınıfa girecek. Hiçbir çocuk sahip oldukları ya da sahip olamadıkları yüzünden kendisini diğerlerinden daha değersiz hissetmemeli. Eğitim, her çocuğun hayal kurma hakkının olduğu yerde anlam kazanır.

Ve çocuklarımızın omuzlarına kendi gerçekleştiremediğimiz hayalleri de yüklemeyelim. Onların hayatını bizim yarım kalan hikâyemizin devamı gibi görmeyelim. “Ben olamadım, sen ol” demek yerine, “Sen ne olmak istiyorsun?” diye soralım. Çünkü çocuk yetiştirmek, onun yerine bir hayat seçmek değil; kendi hayatını seçebilecek kadar güçlü bir insan olmasına eşlik etmektir.

Çocukluk bir yarış değildir. Çocukların sürekli daha başarılı, daha hızlı ve daha iyi olmak zorunda olduğu bir dönem hiç değildir. Onların oyun oynamaya, merak etmeye, hata yapmaya, bazen başarısız olmaya, yeniden denemeye ve en önemlisi çocuk olmaya ihtiyaçları var. Başarı elbette önemli; ama bir çocuğun kendisini değerli hissetmesi, başarısından çok daha kıymetli.

Bugün okul kapısından içeri giren çocukların yüzlerine biraz daha dikkatli bakalım. O küçük yüzlerde yalnızca bugünün heyecanını değil, geleceğin ihtimallerini de görebiliriz. Kimi belki ileride öğretmen olacak, kimi doktor, kimi mühendis, kimi sanatçı… Belki de bugün kimsenin tahmin edemeyeceği bir hayalin peşinden gidecekler. Bizim görevimiz onların yerine karar vermek değil; hayallerinin peşinden gidebilecekleri bir dünya bırakmak.