Bir fotoğrafınızı sosyal medyada paylaşıyorsunuz, ardından hiç tanımadığınız insanlar sizin fotoğrafınızla başkalarına mesaj atıyor. Dolandırıcılık girişimleri, müstehcen içerikler ve sanal taciz... Peki, bütün bunlar yaşanırken insan kendini ne kadar güvende hissedebilir?
Sosyal medyada fotoğraf paylaşmak artık hayatımızın sıradan bir parçası. Gittiğimiz yerleri, güzel anlarımızı, bazen yalnızca kendimizi paylaşıyoruz. Ancak paylaştığımız fotoğrafların kimlerin eline geçebileceğini ve hangi amaçlarla kullanılabileceğini çoğu zaman düşünmüyoruz. Ben de düşünmüyordum. Ta ki kendi fotoğraflarımın arkasına saklanan insanların, hiç tanımadığım kişilere mesajlar gönderdiğini öğrenene kadar...
Üstelik bu bir defalık yaşadığım bir olay değil.
Sosyal medya hesabımdaki fotoğraflar kullanılarak sahte hesapları oluşturuluyor. Bana ait fotoğraflar, tamamen farklı sahte ad ve soyadlarla bu hesapların profilinde kullanılıyor. Ardından insanlara ulaşılıyor; kimi zaman dolandırıcılık girişiminde bulunuluyor, kimi zaman müstehcen içerikler sunuluyor, kimi zaman da insanlar rahatsız ediliyor. Karşı taraftaki kişi ekranda benim fotoğrafımı görüyor ancak hesabın arkasındaki kişi ben değilim.
Dikkatimi çeken bir başka ayrıntı ise bu kişilerin genellikle doktor, psikolog gibi mesajlaşma uygulaması üzerinden danışanlarıyla veya müşterileriyle iletişim kuran işletme hesaplarına ulaşmayı tercih etmesi.
Peki, sonuç ne oluyor?
İlk başlarda çok fazla üzerinde durmadım. Çünkü bu kişilere ulaşmanın kolay olmadığını biliyordum. Ancak bir gün Antalya'da yaşanan bir olay nedeniyle polis kapıma geldi. Kullanılan telefon numarası ve sahte ad soyad üzerinden bana ulaşılamamıştı. Fakat mesajlaşma uygulaması profilindeki fotoğraf benimdi. Fotoğraf üzerinden yapılan incelemede Eskişehir'de yaşayan Mertcan Parlar olduğum tespit edilmiş ve tanık sıfatıyla ifadeye çağrılmıştım. Gittim, ifademi verdim. Hiç tanımadığınız insanların, hiç gitmediğiniz bir şehirde gerçekleştirdiği bir olay nedeniyle kendinizi açıklamak zorunda kalıyorsunuz.
Aradan aylar geçti. Konunun geride kaldığını düşünürken bu kez olayın mağduru olduğunu söyleyen bir kişi eşime ulaştı. Eşime, benim fotoğrafımın kullanıldığı bir olay yaşandığını ve polise giderek suç duyurusunda bulunacağını söyledi.
İşte o an mesele benim için farklı bir boyuta taşındı.
Bir başkasının yaptığı eylem nedeniyle kendinizi açıklamak zorunda kalmanız zaten rahatsız ediciyken, bu durumun eşinize kadar ulaşması çok daha farklı bir his. Bunun üzerine olayların artma ihtimaline karşı savcılığa giderek yeniden ifade verdim ve yaşadıklarımdan duyduğum rahatsızlığı belirterek suç duyurusunda bulundum.
İçim rahat mı?
Asla!
Çünkü fotoğraflarımın nerede, ne zaman ve kimin karşısına çıkacağını bilmiyorum. Benimle hiçbir ilgisi olmayan eylemler, benim görüntüm kullanılarak gerçekleştiriliyor.
Aslında bütün bunlar bana dijital dünyada ne kadar güvende olduğumuzu yeniden düşündürdü.
Teknoloji geliştikçe insanların yapabildikleri de gelişiyor. Ancak herkes bu gelişimi iyi niyetle kullanmıyor. Sosyal medya ve yapay zekâ, hayatımızı kolaylaştırdığı kadar kötü niyetli insanların elinde bir istismar aracına da dönüşebiliyor.
Bugün benim yaşadığım gibi bir fotoğrafın izinsiz kullanılması mümkün. Peki yarın? Yapay zekâ sayesinde artık bir insanın yalnızca fotoğrafını değil, sesini ve görüntüsünü de taklit etmek mümkün hale geliyor. Birkaç saniyelik ses kaydından yola çıkarak bir kişinin sesine benzeyen kayıtlar oluşturulabiliyor. Gerçekmiş gibi görünen videolar hazırlanabiliyor. Deepfake olarak adlandırılan bu teknolojiyle hiç söylemediğiniz sözleri söylemiş, hiç bulunmadığınız bir yerde bulunmuş gibi gösterilebilirsiniz.
Bir düşünün; telefonunuz çalıyor ve karşınızdaki ses eşinizin, kardeşinizin ya da yakın bir arkadaşınızın sesi. Acil bir durum yaşadığını, paraya ihtiyacı olduğunu söylüyor. Duyduğunuz ses tanıdık, ancak konuştuğunuz kişi gerçekten o mu? İşte yapay zekânın kötüye kullanılmasıyla karşılaşabileceğimiz tehlikelerden biri de bu.
Üstelik tehlike yalnızca dolandırıcılıkla sınırlı değil. İnsanların görüntüleri kullanılarak sahte müstehcen içerikler üretilebilir, itibarları zedelenebilir, hiç yapmadıkları şeyler yapmış gibi gösterilebilir. Kişisel veriler ve dijital kimlikler üzerinden çok daha karmaşık mağduriyetler ortaya çıkabilir.
Belki de en büyük sorun şu: Artık gördüğümüz her fotoğrafa, izlediğimiz her videoya ve duyduğumuz her sese eskisi kadar kolay güvenemeyeceğimiz bir döneme giriyoruz. Dijital dünyada gerçek ile sahte arasındaki çizgi giderek inceliyor.
Bu kişilere ulaşmak da her zaman kolay değil. Farklı telefon hatları, VPN ve çeşitli dijital altyapılar soruşturmaları zorlaştırabiliyor. Bir numaranın veya sahte hesabın arkasındaki gerçek kişiyi bulmak ciddi bir inceleme gerektiriyor. Elbette bu işi profesyonelce yapanlar olduğu gibi daha amatör yöntemlerle hareket edenler de var.
Burada ülkemizdeki Siber Suçlarla Mücadele birimlerine de değinmek istiyorum. Dijital ortamda işlenen suçlarla mücadele etmek, hesaplar arasındaki bağlantıları tespit etmek ve mağdurların haklarını korumak kolay bir iş değil. Bu alanda görev yapan ekiplerin yürüttüğü çalışmaların önemini, yaşadıklarımı düşündükçe daha iyi anlıyorum.
Benim bu yazıyı kaleme alma sebebim yalnızca kendi yaşadıklarımı anlatmak değil. Belki benim fotoğraflarım kullanılarak birilerine mesaj gönderildi, belki de birileri bu mesajlar nedeniyle mağdur oldu. En rahatsız edici tarafı ise hiçbir dahlim olmadığı halde başkasının yaptığı eylemlerin açıklamasını yapmak zorunda kalmam.
Bu nedenle küçük bir hatırlatma yapmak istiyorum: mesajlaşma uygulaması profilinde gördüğünüz fotoğraf, o hesabın gerçekten o kişiye ait olduğunu kanıtlamaz. Tanıdığınız birinin fotoğrafını kullanan bir numaradan mesaj aldığınızda hemen inanmayın. Özellikle para veya kişisel bilgi talep ediliyorsa mutlaka başka bir kanaldan doğrulama yapın. Sesli veya görüntülü bir arama almanız da tek başına karşınızdakinin kimliğini doğrulamak için yeterli olmayabilir. Şüpheli durumlarda farklı bir iletişim yöntemiyle teyit etmekte fayda var.
Ben kendi adıma yaşananların peşine düşmekten vazgeçmiş olsam da bu durumdan duyduğum rahatsızlık geçmedi. Hâlâ bir gün bu kişilerin bulunmasını ve yaptıklarının hukuki karşılığını görmelerini istiyorum.
Çünkü mesele artık yalnızca benim fotoğraflarım değil. Bugün benim başıma gelen, yarın başka birinin, belki de sizin başınıza gelebilir.
Dijital dünyada bir fotoğrafı çalmak birkaç saniye sürebilir. Ancak o fotoğrafın arkasında bıraktığı mağduriyeti ortadan kaldırmak bazen aylar, hatta yıllar alabilir.
