ABD’de, Başkan Donald Trump’ın diğer ülkelere karşı stratejik bir araç olarak kullandığı ve ticaret savaşlarına yol açtığı belirtilen kapsamlı gümrük tarifeleri, Amerika Birleşik Devletleri Yüksek Mahkemesi tarafından iptal edildi. Mahkeme, 6’ya karşı 3 oyla aldığı kararda, Trump’ın yetkilerini aştığına hükmetti. Trump ise kararı “utanç verici” sözleriyle değerlendirdi.
Yüksek Mahkeme, Trump yönetiminin ulusal acil durumlar için öngörülen 1977 tarihli Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası’na dayanarak uygulamaya koyduğu tarifelerin hukuki dayanağını geçersiz saydı. Kararda, söz konusu yasanın başkana “ithalatı düzenleme” yetkisi verdiği ancak bunun doğrudan gümrük tarifesi koyma anlamına gelmediği vurgulandı. Böylece alt mahkemenin Trump’ın yetki aşımında bulunduğu yönündeki kararı onanmış oldu.
Kararın, Trump yönetiminin birçok ülkeyle yürüttüğü uzun müzakereler sonucunda oluşturduğu yeni ticari ilişkiler ağına darbe vurduğu değerlendiriliyor. Ayrıca, gümrük vergilerinden kaçınmak isteyen büyük şirketleri ABD’ye yatırım yapmaya yönlendirme planlarının da bu kararla sekteye uğradığı ifade ediliyor.
“Bu ölçekte tarifelerin sözü bile edilemez”
Başkanlık görevini de yürüten Yüksek Mahkeme Başkanı John Roberts, karar metninde yasa metninden alıntı yaparak, yarım asırlık uygulama süresince hiçbir başkanın bu yasaya dayanarak gümrük tarifesi uygulamadığını belirtti. Roberts, “Bu ölçekte ve kapsamda tarifelerin sözü bile edilemeyeceğini belirtmek gerekir” ifadelerini kullandı.
Roberts, uygulamanın tarihte emsalinin bulunmadığını, başkanın iddia ettiği geniş yetkilerle birlikte değerlendirildiğinde söz konusu tarifelerin Trump’ın yetkilerini aştığını gösterdiğini savundu. Mahkeme kararında, ABD’nin tarifeler sayesinde elde ettiği aylık yaklaşık 30 milyar dolarlık ilave gelirin iade edilip edilmeyeceğine ilişkin ise herhangi bir hüküm yer almadı.
Trump: “Karar utanç verici”
Kararın ardından Beyaz Saray’da basın toplantısı düzenleyen Trump, mahkemenin bazı üyelerinin tutumundan utandığını dile getirdi. Trump, ülke için doğru olanı yapma cesareti gösterilmediğini savundu.
Tarifeler sayesinde ABD’de borsaların rekor kırdığını ve ABD’nin arabuluculuğunda sonlandırılan savaşlarda bu politikanın etkili olduğunu öne süren Trump, “Çözdüğüm 8 savaşın 5’ini bitirmek için tarifeler kullanıldı” dedi.
Yüksek Mahkeme’nin söz konusu yasayı tarifeler için kullanmanın yetki aşımı olduğuna hükmetmesini “saçmalık” olarak nitelendiren Trump, yasanın kendisine ticareti tamamen kesme ve hatta ambargo uygulama yetkisi verdiğini savundu. Buna karşın bir dolar dahi alınamamasını eleştiren Trump, kararı yanlış bulduğunu ancak güçlü alternatiflerinin bulunduğunu söyledi.
Trump, mevcut “ulusal güvenlik” tarifelerinin yürürlükte kalacağını ve başka yasal düzenlemeler çerçevesinde yeni adımlar atılacağını açıkladı. Ticaret Yasası’nın 122. maddesi uyarınca yüzde 10’luk küresel bir tarife getiren bir kararname imzalayacağını belirten Trump, diğer tarife yetkilerini de kullanabileceklerini ifade etti.
Meksika’yı ABD’nin otomotiv endüstrisini, Tayvan’ı ise mikroçip endüstrisini “çalmakla” suçlayan Trump, geçmişte bu yönde gerekli cesaretin gösterilmediğini savundu. Üretimin ülke dışında yapılması halinde yüzde 15, 20 ve 30 oranlarında tarifeler uygulanabileceğini dile getirdi.
ABD’nin tarifeler yoluyla yüzlerce milyar dolar gümrük vergisi topladığını söyleyen Trump, iade konusunun mahkeme kararında ele alınmadığını belirtti. Hindistan ile yapılan ticaret anlaşmasının geçerliliğini koruduğunu vurgulayan Trump, “Tüm anlaşmalar geçerli. Sadece her şeyi farklı bir yoldan yapıyor olacağız” dedi.
Basın toplantısında Suriye’nin kuzeydoğusundaki gelişmelere de değinen Trump, Ahmed eş-Şara’nın iyi bir iş çıkardığını ve Kürtlere karşı da iyi davrandığını söyledi. İran ile yürütülen müzakerelere ilişkin ise anlaşma yapılmasının İran için daha iyi olacağını ifade etti.
Demokratlar memnun, piyasalar hareketli
Yüksek Mahkeme kararı, Demokrat Partili siyasetçiler ve iş dünyasındaki çeşitli sektör temsilcileri tarafından memnuniyetle karşılandı. Cumhuriyetçi siyasetçiler ise kararı “skandal” olarak nitelendirerek ABD’nin haksız ticaretle mücadelesine zarar verdiğini savundu.
Kararın ardından tarifelere ilişkin belirsizlik nedeniyle baskı altında bulunan ABD borsa endeksleri, iki haftayı aşkın sürenin en güçlü yükselişini kaydetti. ABD doları değer kaybederken, hazine tahvillerinin getirileri sınırlı ölçüde yükseldi.
