Yüzyıllardır tebessümle anlattığımız o meşhur sahneyi gözünüzün önüne getirin: Köyünün tozlu yollarında Nasreddin Hoca eşeğine binmiş, ancak yüzü hayvanın başına değil, arkasından gelen öğrencilerine dönük. Meraklı kalabalık soruyor: “Hocam, neden ters bindin?” Hoca’nın cevabı ise sadece bir nükte değil, modern iletişim kuramlarının ve empatinin asırlar öncesinden yapılmış en yalın özetidir: “Ben düz binsem siz arkamda kalırsınız, siz öne geçseniz sırtınızı bana dönersiniz. En iyisi böyle; hem ben sizi göreyim hem siz beni...”
İlk bakışta basit bir mizah unsuru gibi görünen bu tavır, aslında insan ilişkilerinin tüm katmanlarına dokunan derin bir öğreti barındırıyor. Bugün iletişim fakültelerinde "göz teması", "aktif dinleme" ve "empati" başlıkları altında anlatılan ne varsa, Hoca o gün eşeğin sırtında tek bir hareketle somutlaştırmıştır.
İletişim, yalnızca kelimeleri karşı tarafa fırlatmak değildir; muhatabın gözünün içine bakabilmek, onun tepkisini, duruşunu ve sessizliğini okuyabilmektir. Hoca, sırtını dönerek yol almayı reddederken bize şunu hatırlatıyor: Yönümüz nereye olursa olsun, bağ kurduğumuz insanı görüş alanımızdan çıkardığımız an iletişim kopar.
Bu kadim dersi bugünün dünyasına, özellikle de yönetici ve iş hayatına uyarladığımızda tablo daha da netleşiyor. Pek çok kurumda yöneticiler "düz binip" sadece önlerindeki hedeflere, rakamlara ve büyüme grafiklerine odaklanıyor. Arkalarında kalan ekibin ne hissettiğini, yorulup yorulmadığını ya da yoldan kopup kopmadığını görmüyorlar. Oysa gerçek liderlik, yolu göstermek kadar arkasından gelenlerle göz temasını kaybetmemektir. Muhatabını görmeyen bir yöneticinin verdiği talimatlar, ne kadar doğru olursa olsun, bir süre sonra yankısız kalmaya mahkûmdur.
Aynı durum aile içindeki bağlarımız için de geçerli. Evin içinde herkes kendi hayatının "önüne" doğru hızla koşarken, aynı sofrada oturup birbirine sırtını dönen bireylere dönüşebiliyoruz. Eşlerin, ebeveynlerin ve çocukların birbirini gerçekten "görmediği" bir evde, aynı yöne gitmenin pek bir anlamı kalmıyor. Empati, tam da Hoca’nın yaptığı gibi, kendi konforlu oturuşumuzdan vazgeçip yüzümüzü karşımızdakine dönme cesaretidir.
Sosyal yaşam ve cemiyet hayatında da durum farklı değil. Toplumsal kutuplaşmaların, önyargıların ve dinlemeden yargılamanın arttığı dönemlerde, herkes kendi doğrusunun peşinde "düz" gittiğini sanıyor. Kimse kimsenin yüzüne bakmıyor; herkes birbirinin sırtını görüyor ve haliyle en ufak bir anlaşmazlıkta kimse kimseyi tanıyamıyor. Cemiyeti ayakta tutan harç, farklı yönlere bakanların değil, birbirinin yüzünü görebilenlerin kurduğu o sessiz anlayıştır.
Nasreddin Hoca’nın eşeğe ters binmesi, bir tuhaflık değil, muhatabına verdiği değerin en zarif göstergesidir. Toplumun genel kabul görmüş "doğru oturuş" kalıplarını, insanı kaybetmemek adına bozabilme bilgeliğidir.
Bugün iş yerimizde, evimizde ya da sokağımızda bir iletişim tıkanıklığı yaşıyorsak, belki de kendimize şu soruyu sormanın vakti gelmiştir: Acaba çok "düz" oturduğumuz için mi karşımızdakini göremiyoruz? Bazen doğru yöne gitmek için, yüzümüzü insanlara dönmemiz gerekir.
