Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün bizzat kaleme aldığı ve 1919'dan 1927'ye kadar uzanan Milli Mücadele ve Cumhuriyet inşası sürecini belgeleriyle aktardığı Nutuk, Türk tarihinin en önemli birincil kaynağıdır. Hem akademik çevrelerde hem de halk nezdinde büyük bir saygıyla karşılanan bu eser, sadece bir söylev değil, aynı zamanda yeni kurulan bir devletin hafıza kartıdır. Merak edilen o tarihi başlangıç ise, bir milletin kaderinin değişmeye başladığı miladı işaret eder.
Tarihi milat: "1919 senesi Mayısının 19’uncu günü Samsun’a çıktım"
Nutuk, dünya tarihine damga vuran şu sade ama sarsıcı cümle ile başlar: "1919 senesi Mayısının 19’uncu günü Samsun’a çıktım." Bu cümle, sadece fiziksel bir yer değiştirmeyi değil; Osmanlı İmparatorluğu'nun fiilen sona erdiği, işgallerin yoğunlaştığı bir dönemde, tam bağımsız yeni bir Türk devletine giden yolun ilk adımını simgeler. Atatürk bu girişle, kişisel bir anıdan ziyade toplumsal bir direnişin kronolojik başlangıcını ilan eder.
Vaziyet ve manzara-i umumiye
Atatürk, bu meşhur ilk cümlesinden hemen sonra "Vaziyet ve manzara-i umumiye" (Genel durum ve görünüş) başlığı altında dönemin fotoğrafını çeker. Mondros Mütarekesi sonrası ordunun terhis edildiği, ülkenin dört bir yanının İtilaf Devletleri tarafından işgal edildiği ve İstanbul hükümetinin acziyet içinde olduğu o karanlık tabloyu tüm çıplaklığıyla anlatır. Nutuk’un ilk sayfaları, neden bir kurtuluş savaşına ihtiyaç duyulduğunun rasyonel ve belgelere dayalı bir analizidir.
36,5 saatlik tarihi hesap verme
Nutuk, 15-20 Ekim 1927 tarihleri arasında Cumhuriyet Halk Fırkası'nın ikinci kurultayında Atatürk tarafından bizzat okunmuştur. Yaklaşık 36,5 saat süren ve 6 güne yayılan bu maraton konuşma, bir liderin halkına ve tarihe verdiği kapsamlı bir "hesap verme" metni niteliğindedir. Olayları sadece anlatmakla kalmayan Atatürk, telgraflar ve resmi yazışmalarla süreci kanıtlayarak, Cumhuriyet ideolojisinin temellerini sağlam bir zemine oturtmuştur.
Gençliğe Hitabe ile biten eşsiz vasiyet
Samsun’a çıkışla başlayan bu dev eser, yine sembolik bir zirveyle, Gençliğe Hitabe ile sona erer. Nutuk’un ilk cümlesi geçmişi ve başlangıcı temsil ederken, sonundaki hitabe geleceği ve sürekliliği temsil eder. Atatürk, 1919’da Samsun’a çıkarak başlattığı bu büyük eseri, "Ey Türk Gençliği!" diyerek gelecek nesillere emanet eder. Bu yönüyle Nutuk, sadece bir tarih kitabı değil, Türkiye Cumhuriyeti’nin sonsuza dek yaşatılması için bırakılmış bir yol haritasıdır.
