Eskişehir’in Mihalıççık ilçesine bağlı Sorkun köyünün ünlü toprağından üretilen geleneksel el yapımı çömlekler, doğal yaşama dönüş trendiyle birlikte yeniden mutfakların başköşesindeki yerini almaya başladı. Eskişehir Hamamyolu Caddesi’nde çömlek dükkânı işleten 43 yaşındaki Zeynep Toprak, çömlekçilik zanaatının üretim sürecini ve geleneksel toprak kaplara yönelik artan ilgiyi anlattı.
Toprak, doğal ve sağlıklı beslenme bilincinin artmasıyla vatandaşların çelik ve teflon kaplar yerine geleneksel toprak kaplara yöneldiğini belirterek, Sorkun çömleğinin kendine özgü özelliklerine ve zahmetli üretim sürecine dikkat çekti.
“Kendi sırrını kızıl topraktan alıyor”
Çömleklerin sağlamlığı ve yemeklere kattığı lezzetle öne çıktığını belirten Toprak, üretimin el yapımı ve makine yapımı olarak ikiye ayrıldığını söyledi. Dayanıklılığı nedeniyle özellikle el yapımı çömlekleri tercih ettiklerini belirten Toprak, üretim sürecinin zahmetli olduğunu ifade etti. Toprak, ilk aşamada toprağın basımının ortalama 1 ila 1,5 saat sürdüğünü belirterek, Mihalıççık tarafında toprağın yaklaşık 40-45 metre altından özel bir kil çıkardıklarını söyledi.
Bu maddeye “sır” ve “kızıl” adını verdiklerini belirten Toprak, çömlek şekil aldıktan ve 1-2 saat kuruduktan sonra söz konusu kızıl maddenin ürünün üzerine sürüldüğünü anlattı. Toprak, “Bu işlem hem çömleğin karakteristik rengini veriyor hem de yapısını güçlendiriyor. İyice kuruyan ürünler fırına verilerek 600 ile 1000 derece arasındaki yüksek sıcaklıklarda ya da doğrudan odun ateşinde pişiriliyor” dedi.
Özel yağlama işlemi kullanım ömrünü uzatıyor
Ürünlerin sıkılaştırılarak pişirilmesi sayesinde dayanıklı hale geldiğini vurgulayan Toprak, bu yöntem sayesinde çatlama ve kırılma gibi deformasyonların önüne geçildiğini söyledi. Çömleği satın alan müşterilerin evde uygulayabileceği özel bir yöntem bulunduğunu belirten Toprak, ürünün iç kısmının ayçiçek yağıyla yağlandıktan sonra normal ev fırınında yaklaşık 10 dakika ısıtıldığını anlattı.
Toprak, bu işlemle toprağın gözeneklerinin kapanmasını sağlayan doğal bir sır tabakası oluştuğunu ifade ederek, “Böylece çömlek hem sızdırmaz hale geliyor hem de kullanım ömrü ciddi oranda uzuyor” dedi.
Hava şartları üretim süresini belirliyor
Çömlek üretiminde hava şartlarının önemli bir unsur olduğunu belirten Toprak, üretim süresinin mevsimlere göre değiştiğini söyledi. Yaz aylarında güneşli havalarda ürünlerin 3-4 saat içerisinde kurumaya başladığını ve sürecin daha kolay ilerlediğini ifade eden Toprak, kış aylarında ise dışarıda kuruma imkânı bulunmadığı için sobalı ve odun ateşi yakılan kapalı alanların tercih edildiğini belirtti.
Bir çömleğin kış şartlarında hazır hale gelmesinin ortalama 4 günü bulduğunu aktaran Toprak, tüm aşamalarla birlikte üretim sürecinin 1 haftaya kadar uzayabildiğini söyledi. Toprak, “Toprağın ideal sertliğe gelmesi, çok ince ya da çok kalın olmaması zanaatın en hassas noktası” ifadelerini kullandı.
“Mutfaklarda eskiye dönüş var”
Anadolu’nun geleneksel yemek kültürünü yaşatan toprak kaplara ilginin her geçen gün arttığını belirten Toprak, geçmişte yemeklerin toprak kaplarda ve ahşap kaşıklarla pişirildiğini hatırlattı. Günümüzde doğal yaşama dönüşle birlikte çömlek tencere ve tavalara ilginin yeniden arttığını ifade eden Toprak, çömlekte pişen yemeklerin kendine özgü doğal bir lezzete sahip olduğunu söyledi. Toprak, “Çömlekte pişen yemeğin o kendine has doğal lezzeti hiçbir tencerede bulunmuyor” dedi.
Gurbetçilerden de yoğun ilgi
Sorkun çömleklerine yalnızca yerel halkın değil, yurt dışından gelen gurbetçi vatandaşların da yoğun ilgi gösterdiğini belirten Toprak, müşterilerden olumlu geri dönüşler aldıklarını söyledi. Toprak, “Çocukluk hatıralarını tazeleyen müşterilerimizden oldukça olumlu geri dönüşler alıyoruz” ifadelerini kullandı.
Hazırlanan çömleklerin hem ocakta hem de fırında uzun yıllar güvenle kullanılabildiğini belirten Toprak, geleneksel toprak kapların mutfaklardaki yerini yeniden güçlendirdiğini ifade etti.
