Dünya ve ahiret huzurunu sağlayan bu ilkeler, tüm semavi dinlerin ortak gayesi olup, bu hakları korumak farz, zarar vermek ise haramdır.
Malın Korunması: Meşru kazanç, mülkiyet hakkı ve haksız kazancın (hırsızlık, faiz) önlenmesidir.
- Canın Korunması (Hayat): İnsan hayatının dokunulmazlığı ve kutsallığıdır.
- Dinin Korunması: İnanç özgürlüğü ve ibadetlerin serbestçe yapılmasıdır.
- Aklın Korunması: Aklı uyuşturan ve fonksiyonunu bozan şeylerden (alkol, uyuşturucu) uzak durulmasıdır.
- Neslin Korunması:
Aile kurumunun korunması, meşru evlilik ve ahlaki değerlerin muhafazasıdır.
-
Örnekler: Hayatını kurtarmak için yasak bir şeyi zarureten yemek, meşru nikah ile nesli korumak, içki yasağı ile aklı korumak, can güvenliği için meşru müdafaa yapmak.
- Eş Anlamlılar/Benzer Kavramlar: İslam'ın beş temel amacı, beş zaruret, zarurât-ı dîniye (dinin zorunlu esasları).
Zarûrat-ı hamse, İslam'ın insan haklarına ve toplumsal düzene verdiği önemi gösteren temel bir çerçevedir.