Bu saatler, normal zaman gösterme işlevinin yanı sıra mekanik bir org (boru orgu) mekanizmasıyla entegre edilmiş, kendi kendine müzik çalan otomatik saatlerdir. Özellikle 16.-19. yüzyıllarda Avrupa'dan (çoğunlukla İngiltere'den) Osmanlı sarayına hediye olarak getirilen nadir ve lüks örneklerdir.
Tarihsel Bağlam ve Özellikleri:
- En ünlü örneği, 1599'da İngiliz saat ustası Thomas Dallam tarafından yapılan ve I. Elizabeth'in Osmanlı Padişahı III. Mehmed'e hediye ettiği orglu saattir. Bu saat, Topkapı Sarayı'na getirilmiş, ağır olması nedeniyle iki adam tarafından taşınmış ve sarayda büyük ilgi görmüştür.
- Saat, müzik çalarken figürler (örneğin kraliçe figürü ve eğilen diğer figürler) hareket eder, melodiler otomatik olarak çalınırdı. Üst kısmında org boruları bulunur, alt kısmında saat mekanizması yer alırdı.
- Topkapı Sarayı Müzesi'nde hala sergilenen veya benzeri olan orglu saatler, "havalı müzikli saatler" kategorisinde yer alır (orglu, flütlü veya karışık). Bunlar mekanik olarak çalan müzik kutusu + saat kombinasyonlarıdır.
- Osmanlı'da İngiliz saatleri popülerdi; sarayda geniş bir otomatik saat koleksiyonu vardı ve bu tür hediyeler diplomatik ilişkilerde sıkça kullanılırdı.
Günümüzde "orglu saat" terimi nadiren kullanılır ve genellikle antika saat koleksiyonlarında, müzelerde veya tarih kitaplarında geçer. Eğer modern bağlamda (örneğin örgülü kordonlu saat) kastettiysen, o "hasır/örgülü kordon saat" olur – ama sorgun tam olarak "orglu saat" yazdığı için tarihsel/müzikli anlamı daha doğru görünüyor.