“Ya kazanamazsam?”
Bu soru artık yalnızca lise son sınıf öğrencilerinin değil, ortaokul çağındaki çocukların da cümleleri arasında yer alıyor.Eğitimciler ve ruh sağlığı uzmanları, özellikle LGS ve YKS hazırlık dönemlerinde öğrencilerde kaygı belirtilerinin daha görünür hale geldiğini ifade ediyor. Ancak uzmanlara göre mesele yalnızca sınavın akademik zorluğu değil.Asıl dikkat çeken nokta şu:Çocuklar başarıyı giderek daha fazla “gelecek güvencesi” ile eşleştiriyor.
Ekonomik belirsizlik, artan rekabet algısı ve sosyal çevrede görünür hale gelen başarı kıyaslamaları, performans baskısının daha yoğun deneyimlenmesine yol açabiliyor. Sahadan aktarılan gözlemler, bazı ortaokul öğrencilerinin dahi sınav başarısını yaşam standartları ve meslek seçimiyle doğrudan ilişkilendirdiğini gösteriyor.
Ergenlik döneminde kimlik gelişimi merkezi bir süreçtir. Bu dönemde akademik performansın, bireyin değer algısıyla iç içe geçmesi mümkündür. Çocuk gelişimi literatürü, uzun süreli yüksek kaygı düzeyinin uyku, dikkat ve motivasyon süreçlerini etkileyebileceğini ortaya koyuyor.
Uzmanlar bu tabloyu yeni bir kavramla açıklıyor:“Koşullu başarı algısı.”Yani çocuğun kendini değerli hissetmesinin, performansına bağlı hale gelmesi.Not yükseldiğinde yeterli, düştüğünde yetersiz hissetmek.Bu durum her öğrenci için geçerli olmasa da; destekleyici ve güven veren iletişim ortamı bulunmadığında risk artabiliyor.
Uzmanlara göre koruyucu faktörler açık: gerçekçi beklenti, başarıdan bağımsız kabul duygusu ve duygusal destek.Burada kritik soru şu:Çocuklarımızı geleceğe mi hazırlıyoruz, yoksa belirsizlik korkusuna karşı dayanıklı hale getirmeye mi çalışıyoruz?
Sınav başarısı önemli bir akademik hedef olabilir. Ancak psikolojik sağlamlık, öz değer duygusu ve umut, uzun vadeli gelişimin temel belirleyicileri arasında yer alıyor.
Bugün tartışılması gereken yalnızca sınav sistemleri değil.Başarı ile değer arasına sağlıklı bir mesafe koyup koyamadığımızdır.