Türkiye’nin ilk kadın Hava ve Uzay Hekimi Uzman Dr. Eda Sabaner, Hava ve Uzay Hekimliği’nin çalışma alanlarını ve yürüttüğü görevleri anlattı. Sabaner, uzmanlık alanının yalnızca pilotların sağlık kontrollerinden ibaret olmadığını, uçuş ekipleri ve yolcuların fizyolojik durumlarının yanı sıra havadan hasta ve yaralı tahliyesi ile uzay ortamının insan üzerindeki etkilerinin de bu alanın çalışma konuları arasında yer aldığını söyledi.
“Hava ve Uzay Hekimliği bir uzmanlık birimidir”
Hava ve Uzay Hekimliği’nin bir uzmanlık birimi olduğunu belirten Uzman Dr. Eda Sabaner, diğer tıp uzmanlıklarında olduğu gibi Tıpta Uzmanlık Sınavı’na (TUS) girerek bu alanda eğitim aldıklarını ifade etti. Sabaner, Hava ve Uzay Hekimliği’nin temel olarak koruyucu hekimlik alanında yer aldığını belirterek, özellikle uçuş yapan pilotlar, uçuş ekipleri ve yolcuların fizyolojik durumlarıyla ilgilendiklerini söyledi.
Uçuş sırasında sağlık sorunu yaşayan kişilerin de kendi çalışma alanlarına girdiğini aktaran Sabaner, havadan hasta ve yaralı tahliyesinde de Hava ve Uzay Hekimleri’nin etkin rol üstlendiğini dile getirdi.
G kuvveti, hipoksi ve yüksek irtifa araştırılıyor
Hava ve Uzay Hekimliği alanındaki araştırmaların farklı başlıklarda yürütüldüğünü belirten Sabaner, G kuvvetleri, hipoksi ve yüksek irtifanın temel araştırma alanları arasında bulunduğunu söyledi. Uzayla ilgili çalışmalarda ise mikrogravite, yani düşük yer çekimli ortamların yanı sıra radyaktivite ve kapalı alanlarda bulunmanın oluşturabileceği psikolojik etkilerin incelendiğini aktardı.
“Yüksek basınçta yüzde 100 oksijen veriyoruz”
Sabaner, görev yaptığı alanlardan birinin de hiperbarik oksijen tedavisi olduğunu belirtti. Sualtı Hiperbarik Hekimleri ile birlikte çalıştıklarını ifade eden Sabaner, yüksek basınçlı oksijen tedavisi uyguladıklarını söyledi. Normalde bazı hastalıkların tedavisinde hastalara yüksek basınç altında yüzde 100 oksijen verildiğini anlatan Sabaner, uçucular açısından da benzer bir risk bulunduğunu belirtti.
Uçuş sırasında düşük basınca maruz kalan kişilerde, deniz altında meydana gelen vurguna benzer şekilde vurgun riskinin bulunduğunu ifade eden Sabaner, bu kişilerin de hiperbarik oksijen tedavisiyle iyileştirilmeye çalışıldığını söyledi. Sabaner ayrıca askeri uçucu heyet muayenelerine de katıldığını aktardı.
Pilotlarda bilişsel fonksiyonlar takip ediliyor
Pilotların sivil ve askeri olarak iki ayrı kategoride değerlendirildiğini belirten Sabaner, her iki grup için farklı yönetmeliklerin bulunduğunu söyledi. Hava ve Uzay Hekimleri açısından temel konulardan birinin pilotların uçuş sırasında normal bilişsel fonksiyonlarını yerine getirebilmesi olduğunu ifade eden Sabaner, bu nedenle genel olarak bilişsel tetkikler uyguladıklarını dile getirdi.
Sabaner, “Hava ve Uzay Hekimleri olarak birincil olarak bu konuda görev aldık” diyerek pilotların uçuş görevlerini güvenli şekilde yerine getirebilmesine yönelik sağlık değerlendirmelerinin önemini vurguladı.
Alper Gezeravcı’nın muayenelerinde görev aldı
Hava ve Uzay Hekimliği alanındaki çalışmaların uzay görevlerine yönelik sağlık değerlendirmelerini de kapsadığını belirten Sabaner, Türkiye’nin ilk astronotu Alper Gezeravcı’nın görev öncesi ve sonrası Türkiye’de gerçekleştirilebilen muayenelerinde de görev aldıklarını söyledi. Sabaner, farklı kurumların iş birliğiyle yürütülen süreçte Alper Gezeravcı’nın giderken ve geldiğindeki muayenelerinin Türkiye’de yapılabilen kısmının birlikte gerçekleştirildiğini aktardı.
Bu çalışmalarda Askeri Uçucu Sağlığı Araştırma Eğitim Merkezi ile Sağlık Bakanlığı Üniversitesinin Hava ve Uzay Hekimliği Anabilim Dalı’ndaki hocaların görev aldığını belirten Sabaner, söz konusu muayenelerin ilgili ekiplerin ortak çalışmasıyla gerçekleştirildiğini ifade etti.
